Chuyển đổi năng lượng còn chậm: Đâu là giải pháp ?

27/05/2022 07:35:45 - views: 2.076

“Chuyển đổi năng lượng còn chậm” là một trong những hạn chế, khó khăn và thách thức trong việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2021 và những tháng đầu năm 2022 được Chính phủ báo cáo Quốc hội tại Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khoá XV. 

Ảnh: Ngọc Hà/Icon.com.vn
 
Vấn đề đặt ra là vì sao việc chuyển đổi năng lượng còn chậm, và đâu là giải pháp thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng ở Việt Nam?
 
Chuyển đổi năng lượng là hoạt động thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh trên cơ sở của việc đáp ứng nguồn cung năng lượng từ nhiên liệu sạch thông qua phát triển năng lượng tái tạo (NLTT) và chiến lược “các-bon thấp”, giảm sâu phát thải CO2, tiêu dùng năng lượng hiệu quả. Chuyển đổi năng lượng là xu hướng mang tính toàn cầu nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển nền kinh tế bền vững, chống biến đổi khí hậu, và Việt Nam không nằm ngoài xu hướng này. 
 
Ba mục tiêu của chuyển dịch năng lượng ở Việt Nam, đó là: bảo đảm an ninh năng lượng (cung cấp đủ điện và đạt chất lượng yêu cầu); cung cấp năng lượng với chi phí chấp nhận được; và thực hiện các cam kết bảo vệ môi trường của Việt Nam với cộng đồng quốc tế. Trên cơ sở đó, Việt Nam xác định 2 cột trụ quan trọng để chuyển đổi năng lượng, đó là: phát triển nhanh các nguồn năng lượng tái tạo gắn với sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Đây cũng là khuyến nghị được các chuyên gia, tổ chức quốc tế cho là là phù hợp với Việt Nam.
 
Thế nhưng trong quá trình triển khai thực tế, để đạt được mục tiêu “bảo đảm an ninh năng lượng - đảm bảo ổn định nguồn cung với giá cả hợp lý đã đặt ra thách thức không nhỏ cho tiến trình này. Bà Vũ Chi Mai - chuyên gia Chương trình hỗ trợ năng lượng - thuộc Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) nhấn mạnh: "Thứ nhất là phải tăng cường hiệu quả năng lượng, làm sao để cái năng lượng hiện có mình sử dụng hiệu quả hơn nữa… Hiện giá điện đang bị thấp quá, không đang phản ánh đúng giá hệ thống và giá chi phí. Thế thì cũng phải được đối xử cân bằng. Cái thứ hai nữa là năng lượng tái tạo - là nguồn mà có thể dễ huy động và các nhà đầu tư đã sẵn có rồi. Vậy làm thế nào để đảm bảo là chính sách của mình hài hòa…".
 
Cụ thể với NLTT, theo các chuyên gia, thời gian qua Việt Nam đã phát triển rất nhanh các nguồn điện mặt trời, đã và đang tiếp tục đầu tư vào điện gió - là 2 nguồn NLTT có thế mạnh của Việt Nam. Hiện nay tỷ lệ NLTT đã chiếm tới 30% công suất đặt nguồn điện của hệ thống điện quốc gia. Tuy nhiên, để phát huy được công suất khả dụng của nguồn điện này, Việt Nam phải đầu tư thêm nhiều các nguồn điện ổn định, có tính linh hoạt trong vận hành (như thuỷ điện tích năng) cũng như đầu tư hệ thống lưu trữ cho các nhà máy điện mặt trời.
 
Một thách thức lớn nữa được các chuyên gia chỉ ra, đó là nhu cầu chuyển dịch, thay thế các loại nhiên liệu truyền thống từ xăng, dầu, than đá, khí đốt (gas)  sang dùng điện là rất lớn. Về mặt tích cực thì việc giảm các nguồn nhiên liệu truyền thống này sẽ giúp giảm phát thải ra môi trường, song lại áp lực lên ngành điện là rất lớn, nếu không có sự phát triển đồng bộ các nguồn điện sạch gắn với sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả. Ông Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và tăng trưởng xanh (thuộc Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam) nêu thực tế và khuyến nghị: 
 
"Chúng ta thấy có một cuộc dịch chuyển từ việc sử dụng các nhiên liệu hóa thạch sang dùng điện, hầu như là giao thông vận tải rồi các nhu cầu của các tòa nhà thương mại… chúng ta đều chuyển về dùng điện hết… Chúng ta thấy rõ ràng bây giờ xe máy cũng xe máy điện, ô tô có ô tô điện, xe buýt bây giờ cũng có xe buýt điện. Rồi các tòa nhà dần dần chúng ta cũng thấy việc sử dụng các nguồn như dầu đốt… thì chúng ta cũng lại lắp đặt hệ thống dùng điện, rồi tối ưu hóa, công nghiệp cũng thế… Chúng tôi cũng đã thấy có những xu hướng chuyển đổi, chuyển dịch từ sử dụng các nguồn than đá, dầu để cho các nhu cầu công nghiệp thì bây giờ họ cũng lại chuyển sang sử dụng các động cơ điện, các lò nung bằng điện… Áp lực ở đây quay lại câu chuyện là ngành điện lại phải có sự chuyển đổi xanh cho các nguồn cung của mình, nhưng có những thách thức không nhỏ trong vấn đề về các nguồn cung ứng để đáp ứng phù hợp với lại các tiêu chí xanh. Thế thì chúng ta phải làm gì? Thì câu trả lời đầu tiên khi chúng tôi tham vấn với các chuyên gia quốc tế thì họ đều nhắc lại câu chuyện đầu tiên, đó là Việt Nam bắt buộc phải đẩy mạnh vấn đề về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả…".
 
Đồng quan điểm này, chuyên gia năng lượng Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), cho rằng trong các Chiến lược phát triển điện lực quốc gia (các Quy hoạch điện), việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cũng đã được tính đến với các mục tiêu ngày càng cao hơn. Ngay trong bản Dự thảo Quy hoạch Điện 8 gần đây nhất, các yêu cầu cụ thể về giảm cường độ tiêu thụ năng lượng và hệ số đàn hồi về điện (là tỷ lệ giữa mức tăng trưởng về nhu cầu điện năng và mức tăng trưởng của GDP) cũng đã được đưa ra. Cụ thể, trong giai đoạn 2021-2025 giảm xuống còn 1,24-1,3; giai đoạn 2025-2030 giảm xuống còn dưới 1,2 (còn 1,1-dưới 1) và ở giai đoạn sau đến 2045 còn dưới 0,5… Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Anh Tuấn, nếu không có các tính toán kỹ lưỡng về việc chuyển đổi từ nhiên liệu hoá thạch sang dùng điện của rất nhiều ngành (như giao thông vận tải, công nghiệp, xây dựng…) trong cả ngắn và dài hạn thì nguy cơ thiếu điện là rất lớn. 
 
"Liên quan đến chuyện về cam kết Netzero thì một mặt chúng ta là sử dụng tiết kiệm hiệu quả, nhưng mặt khác nó là sự chuyển dịch từ dùng các loại nhiên liệu hóa thạch khác: từ dùng khí, dùng dầu, dùng than chuyển sang điện. Có thể không phải là ngày nay, ngày mai, không phải 2-3 năm nữa, nhưng trong lộ trình trung hạn tôi cho rằng hệ số đàn hồi này không giảm nhanh như thế này được. Bởi vì với các cam kết không phải chỉ Việt Nam mà hơn 140 nước trên thế giới thì không phải chúng ta chuyển dịch sang điện mà rất nhiều các nước cũng chuyển sang, họ cũng giảm bớt than, dầu ra. Có nghĩa là chúng ta cũng gặp những người mà họ cũng xoay mục tiêu. Cho nên vấn đề câu chuyện này, đến giờ sẽ có một nhân tố mới, một yếu tố mới về thiết kế hệ thống. Thì tôi cho rằng đấy là cái mà chúng ta cần phải suy nghĩ. Bởi vì trong tính toán gần đây của chuyên gia Đan Mạch  họ tính toán thì  ở những kịch bản xanh và kịch bản chuyển dịch năng lượng mạnh thì nhu cầu năng lượng – nhu cầu điện có thể gấp đôi so với Quy hoạch Điện 8 nếu ta đi theo con đường giao thông xanh hết, tức là xe điện, rồi tàu hỏa điện, thậm chí là máy bay cũng sử dụng nhiên liệu điện phân…".
 
Báo cáo của Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tiềm năng tiết kiệm năng lượng ở Việt Nam còn rất lớn, theo tính toán có thể lên tới 20-30%. Ở một số ngành công nghiệp trọng điểm, sử dụng nhiều năng lượng như xi măng, sắt thép, hoá chất… nếu áp dụng công nghệ hiện đại, đồng bộ, có thể thu hồi nhiệt dư, chất thải từ các nhà máy để tái sử dụng, sản xuất điện thì khả năng TKNL còn cao hơn nhiều. Đây là cơ sở quan trọng giúp Việt Nam thực hiện lộ trình giảm phát thải, thực hiện cam kết đưa phát thảo ròng về 0 (Netzero) vào năm 2050..
 
Các nghiên cứu của nhóm chuyên gia năng lượng do ông Nguyễn Anh Tuấn (nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng) chủ trì dựa trên cơ sở 87 chính sách cụ thể, gộp lại 17 nhóm chính sách - đã đúc kết thành 3 công cụ đòn bẩy làm nền tảng thúc đẩy chuyển dịch năng lượng bền vững ở Việt Nam, đó là: Kế hoạch - chiến lược phát triển năng lượng sạch; Chiến lược chính sách nhằm giảm sâu phát thải CO2 và Chiến lược thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng. 
Nguyên Long

 Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên Email
Tiêu đề Mã xác nhận

Thiết kế

Thị trường điện cạnh tranh đang đúng lộ trình

Cập nhật 11/09/2020

Bộ Công thương dự kiến trong giai đoạn từ 2022 - 2024, khách hàng sử dụng điện được mua điện trên...

Diễn đàn năng lượng

Việt Nam và Australia có nhiều tiềm năng hợp tác phát triển năng lượng tái tạo

Cập nhật 02/08/2022

Theo tiến sỹ Đỗ Nam Thắng, Đại học Quốc gia Australia, Việt Nam và Australia có nhiều tiềm năng hợp...

Năng lượng xanh

Sử dụng 100% nhiệt năng tái tạo để nấu bia

Cập nhật 14/08/2022

Nhà máy bia HEINEKEN Việt Nam tại Quảng Nam vừa hoàn thành mục tiêu sử dụng năng lượng sinh khối để...

Quản lý năng lượng

EVN tiên phong trong triển khai tiết kiệm điện

Cập nhật 13/08/2022

Tập đoàn Điện lực Việt Nam vừa trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Kế hoạch tiết kiệm điện giai đoạn...

Điện lực

PC Cà Mau: Thay thế công tơ điện tử vì tiện ích khách hàng

Cập nhật 12/08/2022

Thay thế 100% công tơ điện cơ sang công tơ điện tử là mục tiêu đang được Công ty Điện lực Cà Mau tập...